Năm 2026, các cơ sở phát sinh nước thải phải thu gom, xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường trước khi xả thải theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường 2020 và các văn bản hướng dẫn hiện hành. Tùy quy mô, loại hình và lưu lượng xả thải, cơ sở phải thực hiện các thủ tục môi trường, quan trắc, vận hành hệ thống xử lý ổn định và chịu trách nhiệm về chất lượng nước thải sau xử lý, bảo đảm không gây ô nhiễm môi trường.

Bài viết này ThS Hoàng Ngọc Thế, Phó ban TVDA của VINACEE Việt Nam sẽ giới thiệu cùng bạn độc về Công trình xử lý nước thải tại chỗ, những quy định về công trình, hệ thống xử lý nước thải tại chỗ, các bạn cùng tìm hiểu nhé.

1. Công trình xử lý nước thải tại chỗ là gì?

Công trình xử lý nước thải tại chỗ là hệ thống xử lý nước thải được xây dựng và vận hành ngay tại nơi phát sinh, không phụ thuộc vào mạng lưới thoát nước hoặc nhà máy xử lý tập trung. Công trình này thu gom, xử lý và khử trùng nước thải đạt quy chuẩn trước khi xả ra môi trường hoặc tái sử dụng. Giải pháp phù hợp cho nhà ở, trường học, bệnh viện, khách sạn, khu nghỉ dưỡng, nhà máy và các khu vực chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung.

2. Vì sao sử dụng công trình xử lý nước thải tại chỗ đang là xu thế?

Trong bối cảnh yêu cầu bảo vệ môi trường ngày càng nghiêm ngặt và tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh, công trình xử lý nước thải tại chỗ đang trở thành xu hướng được nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất và công trình dân dụng lựa chọn. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống thoát nước và xử lý tập trung, giải pháp này giúp xử lý nước thải ngay tại nguồn phát sinh, giảm áp lực cho hạ tầng đô thị và hạn chế nguy cơ ô nhiễm môi trường.

Một ưu điểm nổi bật là hệ thống có thiết kế nhỏ gọn, dễ lắp đặt, phù hợp với nhiều loại công trình như nhà máy, trường học, bệnh viện, khách sạn, khu nghỉ dưỡng, khu dân cư và các khu vực chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung. Nhiều công nghệ hiện đại như AAO, MBBR, MBR hoặc SBR còn cho phép nước sau xử lý đạt quy chuẩn để xả thải hoặc tái sử dụng cho tưới cây, rửa đường, góp phần tiết kiệm tài nguyên nước.

Bên cạnh đó, công trình xử lý nước thải tại chỗ giúp chủ đầu tư chủ động kiểm soát chất lượng nước thải, giảm chi phí vận chuyển và xử lý tập trung, đồng thời đáp ứng các quy định về bảo vệ môi trường. Đây là giải pháp hiệu quả, bền vững và phù hợp với định hướng phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, góp phần xây dựng môi trường sống an toàn và phát triển lâu dài.

3. Đặc điểm công trình xử lý nước thải tại chỗ

Công trình xử lý nước thải tại chỗ là hệ thống được thiết kế để thu gom, xử lý và xả thải ngay tại nơi phát sinh nước thải, không phụ thuộc vào mạng lưới xử lý tập trung. Đây là giải pháp phù hợp cho các công trình có quy mô từ nhỏ đến trung bình hoặc ở khu vực chưa có hạ tầng thoát nước hoàn chỉnh.

Đặc điểm nổi bật của công trình là thiết kế nhỏ gọn, tối ưu diện tích, có thể lắp đặt ngầm hoặc nổi tùy theo điều kiện mặt bằng. Hệ thống thường được tích hợp đầy đủ các công đoạn như tách rác, điều hòa, xử lý sinh học, lắng, khử trùng và xử lý bùn trong một cụm thiết bị hoặc module hợp khối.

Công trình xử lý nước thải tại chỗ có tính linh hoạt cao, dễ dàng mở rộng công suất khi nhu cầu tăng, đồng thời phù hợp với nhiều loại nước thải như sinh hoạt, y tế, thương mại, dịch vụ và sản xuất công nghiệp. Các công nghệ hiện đại như AAO, MBBR, MBR, SBR hoặc Johkasou Tank giúp nâng cao hiệu quả xử lý, giảm mùi hôi, tiết kiệm năng lượng và vận hành ổn định.

Một ưu điểm quan trọng khác là chủ động kiểm soát chất lượng nước sau xử lý, giảm chi phí đầu tư hệ thống thoát nước dài, hạn chế rủi ro ô nhiễm và đáp ứng các quy chuẩn môi trường hiện hành. Với khả năng vận hành tự động, bảo trì đơn giản và tuổi thọ cao, công trình xử lý nước thải tại chỗ đang trở thành giải pháp bền vững, đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường và phát triển hạ tầng xanh trong giai đoạn hiện nay.

4. Các quy định pháp lý về hệ thống xử lý nước thải tại chỗ

Năm 2025 - 2026 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong công tác bảo vệ môi trường tại Việt Nam với sự ra đời của QCVN 98:2025/BNNMT. Đây là quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đầu tiên quy định cụ thể, chi tiết về các công trình xử lý nước thải tại chỗ – hạng mục vốn bị nhiều chủ đầu tư xem nhẹ hoặc xây dựng sai quy cách.

Nếu bạn là chủ nhà, chủ doanh nghiệp hay đơn vị tư vấn thiết kế, việc không nắm rõ những quy chuẩn xử lý nước thải tại chỗ 2026 có thể dẫn đến rủi ro bị xử phạt hành chính nặng nề, hoặc buộc phải đập bỏ hệ thống cũ để xây mới.

4.1. Để hiểu đúng và làm đúng, trước hết chúng ta cần trả lời câu hỏi: QCVN 98:2025/BNNMT là gì?

Đây là Văn bản Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia quy định về các yêu cầu kỹ thuật, quản lý và bảo vệ môi trường đối với công trình xử lý nước thải tại chỗ và các thiết bị xử lý hợp khối. Quy chuẩn này áp dụng cho những nơi chưa có hệ thống thu gom nước thải tập trung hoặc không thể đấu nối vào hệ thống chung của đô thị.

Tại Mục 1 của quy chuẩn, phạm vi điều chỉnh được xác định rõ ràng là nước thải sinh hoạt phát sinh từ hoạt động của con người (ăn uống, tắm giặt, vệ sinh). Một điểm quan trọng cần lưu ý là mối liên hệ mật thiết giữa các văn bản pháp luật:

• QCVN 14:2025/BTNMT (nước thải sinh hoạt): Là quy chuẩn gốc về chất lượng nước thải, là đích đến mà công trình xử lý nước thải tại chỗ phải đạt được nếu công suất lớn.
• Luật Bảo vệ Môi trường 2020: Là khung pháp lý cao nhất, quy định trách nhiệm của chủ nguồn thải phải xử lý nước thải đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường.

Việc am hiểu sự liên kết này giúp chủ đầu tư thấy rằng, việc lắp đặt công trình xử lý nước thải tại chỗ đạt chuẩn không còn là sự lựa chọn, mà là nghĩa vụ bắt buộc.

4.2. Các yêu cầu kỹ thuật bắt buộc đối với công trình xử lý nước thải tại chỗ theo QCVN 98:2025

Khác với các bể phốt xây gạch "áng chừng" trước đây, công trình xử lý nước thải tại chỗ theo quy chuẩn mới phải đáp ứng các chỉ số kỹ thuật chính xác từng milimet.

Đối với hệ thống xử lý nước thải tại chỗ (hệ thống hợp khối, module xử lý nước thải, trạm xử lý nước thải lắp ghép...), việc xây dựng và công bố Tiêu chuẩn cơ sở (TCCS) là hoàn toàn phù hợp với quy định của pháp luật Việt Nam.

TCCS là căn cứ để doanh nghiệp thống nhất các yêu cầu kỹ thuật, kiểm soát chất lượng sản phẩm, đồng thời tạo niềm tin cho khách hàng và cơ quan quản lý cũng như đánh giá công tác quản lý chất lượng trong suốt quá trình cung cấp dịch vụ kỹ thuật xử lý nước thải.

4.3. Các căn cứ pháp lý để xây dựng và công bố TCCS bao gồm:

Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật số 68/2006/QH11 (được sửa đổi, bổ sung), quy định:

• Hệ thống tiêu chuẩn của Việt Nam gồm Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) và Tiêu chuẩn cơ sở (TCCS).
• Tổ chức, doanh nghiệp có quyền chủ động xây dựng và công bố TCCS để áp dụng trong phạm vi hoạt động của mình.
• Tiêu chuẩn cơ sở phải được xây dựng trên cơ sở khoa học, công nghệ, kinh nghiệm thực tiễn và không được trái với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN).
• Thông tư số 11/2021/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ quy định chi tiết về xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn. Thông tư hướng dẫn;

4.4. Nguyên tắc xây dựng TCCS.

Theo thông tư số 11/2021/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ quy định chi tiết về xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn. Thông tư hướng dẫn gồm các nội dung:

- Trình tự soạn thảo, thẩm định, ban hành và công bố.

- Nội dung, hình thức trình bày, ký hiệu và quản lý hồ sơ tiêu chuẩn cơ sở.

Nghị định số 127/2007/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 78/2018/NĐ-CP) quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật, trong đó hướng dẫn việc xây dựng, công bố và áp dụng tiêu chuẩn của các tổ chức, doanh nghiệp.

Đối với hệ thống xử lý nước thải tại chỗ, khi xây dựng TCCS, doanh nghiệp nên tham chiếu đồng thời các quy định chuyên ngành như:

Các Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) về môi trường áp dụng đối với nước thải theo từng đối tượng.

- Các Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) liên quan đến thiết kế, chế tạo thiết bị, vật liệu, thử nghiệm, vận hành và an toàn.

- Các tiêu chuẩn quốc tế (ISO, EN...) nếu doanh nghiệp lựa chọn áp dụng hoặc hài hòa hóa.
Quy trình công bố TCCS

- Thông tư số 53/2025/TT-BNNMT ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về công trình, thiết bị xử lý nước thải tại chỗ.

- QCVN 98:2025/BNNMT về xử lý nước thải tại chỗ áp dụng từ 26/2/2026? Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về công trình, thiết bị xử lý nước thải tại chỗ

5. Các ứng dụng phổ biến của công trình xử lý nước thải tại chỗ

Công trình xử lý nước thải tại chỗ được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực nhờ khả năng xử lý nước thải ngay tại nguồn phát sinh, giảm chi phí đầu tư hạ tầng thoát nước và đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường. Tùy theo đặc điểm nguồn thải, hệ thống sẽ được thiết kế với công nghệ và công suất phù hợp.

5.1. Khu dân cư và nhà ở

Các khu dân cư, chung cư, biệt thự, nhà phố và cụm dân cư sử dụng công trình xử lý nước thải tại chỗ để xử lý nước thải sinh hoạt trước khi xả ra môi trường hoặc đấu nối vào hệ thống thoát nước chung.

Giải pháp này đặc biệt hiệu quả tại khu vực ngoại thành, vùng nông thôn hoặc nơi chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung.

5.2. Khách sạn, khu nghỉ dưỡng và trung tâm thương mại

Các cơ sở dịch vụ phát sinh lượng lớn nước thải từ phòng nghỉ, nhà hàng, bếp ăn và khu vệ sinh. Công trình xử lý nước thải tại chỗ giúp kiểm soát chất lượng nước thải ổn định, giảm mùi, tiết kiệm diện tích và bảo đảm hoạt động kinh doanh không ảnh hưởng đến môi trường xung quanh.

5.3. Bệnh viện, phòng khám và cơ sở y tế

Nước thải y tế chứa nhiều vi sinh vật gây bệnh và các hợp chất đặc thù nên cần được xử lý bằng hệ thống chuyên dụng. Công trình xử lý tại chỗ kết hợp các công nghệ sinh học và khử trùng giúp nước thải đạt quy chuẩn trước khi xả thải, hạn chế nguy cơ lây nhiễm và ô nhiễm môi trường.

5.4. Trường học và cơ sở giáo dục

Các trường học, ký túc xá, trung tâm đào tạo thường lựa chọn công trình xử lý nước thải hợp khối do có kết cấu nhỏ gọn, vận hành tự động và chi phí bảo trì thấp. Hệ thống giúp duy trì môi trường học tập xanh, sạch và đáp ứng các yêu cầu về môi trường đối với cơ sở giáo dục.

5.5. Nhà máy và cơ sở sản xuất quy mô nhỏ

Đối với các ngành chế biến thực phẩm, may mặc, điện tử, cơ khí, thủ công mỹ nghệ hoặc sản xuất có lưu lượng nước thải vừa và nhỏ, công trình xử lý nước thải tại chỗ giúp doanh nghiệp chủ động xử lý nguồn thải, giảm chi phí đấu nối và đáp ứng yêu cầu pháp lý về xả thải.

Những nơi phát sinh nước thải sinh hoạt với quy mô nhỏ, việc lắp hệ thống xử lý nước thải tại chỗ thuận tiện và linh hoạt.

5.6. Nhà hàng, bếp ăn tập thể và cơ sở chế biến thực phẩm

Đây là nhóm phát sinh nhiều dầu mỡ và chất hữu cơ. Công trình xử lý thường kết hợp bể tách mỡ với hệ thống xử lý sinh học nhằm giảm tải ô nhiễm, hạn chế tắc nghẽn đường ống và nâng cao hiệu quả xử lý trước khi xả ra môi trường.

5.7. Khu du lịch, vùng sâu, vùng xa và công trình độc lập

Những khu vực không có hạ tầng xử lý nước thải tập trung như khu du lịch sinh thái, đảo, công trường xây dựng, trạm kiểm lâm hoặc khu tái định cư rất phù hợp với các công trình xử lý nước thải tại chỗ dạng module hợp khối. Hệ thống có thể lắp đặt nhanh, di chuyển thuận tiện, mở rộng công suất dễ dàng và vận hành ổn định trong nhiều điều kiện địa hình khác nhau.

Nhờ tính linh hoạt, hiệu quả xử lý cao và khả năng đáp ứng các quy chuẩn môi trường hiện hành, công trình xử lý nước thải tại chỗ đang trở thành giải pháp được ưu tiên trong các dự án dân dụng, thương mại và công nghiệp, góp phần bảo vệ nguồn nước và phát triển hạ tầng theo hướng bền vững.

6.Top 3 hệ thống xử lý nước thải tại chỗ đáng dùng năm 2026

Việc lựa chọn hệ thống xử lý nước thải tại chỗ phụ thuộc vào lưu lượng nước thải, đặc tính nguồn thải, diện tích lắp đặt và yêu cầu chất lượng nước sau xử lý. Dưới đây là ba giải pháp được đánh giá cao trong năm 2026 nhờ hiệu quả xử lý ổn định, vận hành bền bỉ và khả năng đáp ứng các quy chuẩn môi trường hiện hành.

6.1. Hệ thống xử lý nước thải hợp khối (Module Integrated WWTP)

Đây là giải pháp được ứng dụng phổ biến nhất hiện nay nhờ thiết kế tích hợp toàn bộ các công đoạn xử lý trong một cụm thiết bị. Hệ thống thường sử dụng các công nghệ sinh học như AAO, AO, MBBR hoặc MBR, giúp loại bỏ hiệu quả BOD, COD, TSS, Amoni và Coliform.

Ưu điểm nổi bật là thi công nhanh, tiết kiệm diện tích, dễ vận chuyển, có thể lắp đặt nổi hoặc ngầm và mở rộng công suất khi cần. Hệ thống phù hợp với trường học, bệnh viện, khách sạn, khu dân cư, nhà máy và các công trình thương mại có lưu lượng từ vài mét khối đến hàng nghìn mét khối mỗi ngày.

6. Hệ thống Johkasou Tank – Công nghệ xử lý nước thải tại chỗ của Nhật Bản

Johkasou Tank là công nghệ xử lý nước thải phân tán được phát triển tại Nhật Bản và đang được ứng dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia. Hệ thống tích hợp các ngăn lắng, lọc, xử lý sinh học hiếu khí, thiếu khí và khử trùng trong một bồn composite hoặc FRP kín.

Ưu điểm của Johkasou Tank là hiệu suất xử lý cao, vận hành tự động, ít phát sinh mùi, tiêu thụ điện năng thấp và tuổi thọ thiết bị dài. Công nghệ này đặc biệt phù hợp cho biệt thự, khu nghỉ dưỡng, homestay, trường học, phòng khám, khu dân cư và các công trình không có hệ thống xử lý nước thải tập trung.

6. Hệ thống xử lý nước thải MBR (Membrane Bioreactor)

MBR là công nghệ kết hợp xử lý sinh học với màng lọc vi lọc hoặc siêu lọc, cho phép giữ lại hầu hết bùn hoạt tính và vi sinh vật trong bể xử lý. Nhờ đó, chất lượng nước sau xử lý rất cao, hàm lượng chất rắn lơ lửng gần như bằng không và có thể tái sử dụng cho tưới cây, rửa đường hoặc cấp nước kỹ thuật.

Hệ thống MBR đặc biệt phù hợp với bệnh viện, khách sạn cao cấp, khu công nghiệp, nhà máy chế biến thực phẩm và các dự án yêu cầu chất lượng nước đầu ra nghiêm ngặt. Mặc dù chi phí đầu tư ban đầu cao hơn các công nghệ truyền thống, nhưng hiệu quả xử lý vượt trội, diện tích xây dựng nhỏ và khả năng tự động hóa cao giúp MBR trở thành lựa chọn đáng cân nhắc cho các dự án hiện đại.

Kết luận

Trong năm 2026, hệ thống xử lý nước thải hợp khối, Johkasou Tank và MBR là ba giải pháp nổi bật nhờ hiệu quả xử lý cao, tiết kiệm diện tích, vận hành ổn định và đáp ứng tốt các yêu cầu bảo vệ môi trường. Việc lựa chọn công nghệ phù hợp cần dựa trên đặc điểm nguồn thải, quy mô công trình, chi phí đầu tư và mục tiêu vận hành lâu dài để đạt hiệu quả kinh tế và môi trường tối ưu