Quan trắc và giám sát môi trường đóng vai trò quan trọng trong công tác bảo vệ môi trường, giúp theo dõi, đánh giá chất lượng các thành phần môi trường như nước, không khí, đất và tiếng ồn. Thông qua việc thu thập, phân tích dữ liệu định kỳ, doanh nghiệp và cơ quan quản lý có thể phát hiện sớm nguy cơ ô nhiễm, xác định nguồn phát thải và kịp thời triển khai biện pháp kiểm soát phù hợp.

Hoạt động này còn hỗ trợ đánh giá hiệu quả của các công trình xử lý chất thải, bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật về môi trường, hạn chế rủi ro vi phạm và giảm thiểu tác động tiêu cực đến hệ sinh thái, sức khỏe cộng đồng. Đây cũng là cơ sở quan trọng để hướng tới phát triển bền vững. 

Vậy quan trắc môi trường là gì, yêu cầu đối với Quan trắc môi trường xung quanh như thế nào, hay cùng ThS Kỹ Thuật Môi trường Hoàng Ngọc Thế (hơn 10 năm kinh nghiệm) tìm hiểu thêm về nội dung này nhé

1. Quan trắc môi trường xung quanh là gì?

Quan trắc môi trường xung quanh là hoạt động theo dõi, đo đạc, lấy mẫu và phân tích các thành phần môi trường tại khu vực tiếp nhận hoặc có khả năng chịu ảnh hưởng từ hoạt động của con người. Kết quả quan trắc được sử dụng để đánh giá chất lượng môi trường, nhận diện nguy cơ ô nhiễm và hỗ trợ công tác quản lý, bảo vệ môi trường.

Đối với doanh nghiệp sản xuất, hoạt động này có thể bao gồm quan trắc chất lượng không khí, nước mặt, nước dưới đất, đất, tiếng ồn và độ rung tại những vị trí phù hợp với mục tiêu đánh giá.

Khác với quan trắc nước thải hoặc khí thải trực tiếp tại nguồn xả, quan trắc môi trường xung quanh tập trung vào chất lượng môi trường tại khu vực tiếp nhận. Ví dụ, doanh nghiệp có thể lấy mẫu không khí ở khu vực ranh giới nhà máy, kiểm tra nước mặt gần khu vực sản xuất hoặc đo tiếng ồn tại vị trí nhạy cảm xung quanh cơ sở.

Trong năm 2026, quan trắc môi trường xung quanh có ý nghĩa thiết thực đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực cơ khí, dệt nhuộm, hóa chất, chế biến thực phẩm, sản xuất vật liệu, xử lý chất thải và nhiều ngành công nghiệp khác.

Tuy nhiên, không phải mọi nhà máy đều có nghĩa vụ thực hiện cùng một chương trình quan trắc định kỳ. Phạm vi, thông số và tần suất phải được xác định căn cứ vào quy định pháp luật áp dụng, giấy phép môi trường, hồ sơ ĐTM và các yêu cầu cụ thể của cơ quan có thẩm quyền.

2. Vì sao doanh nghiệp cần quan trắc môi trường xung quanh?

2.1. Kiểm soát tác động môi trường từ hoạt động sản xuất

Trong quá trình vận hành, nhà máy có thể phát sinh bụi, khí ô nhiễm, mùi, tiếng ồn, độ rung hoặc nguy cơ tác động đến nguồn nước và đất. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào công nghệ sản xuất, nguyên liệu, quy mô vận hành, biện pháp xử lý và điều kiện môi trường khu vực.

Quan trắc môi trường xung quanh giúp doanh nghiệp theo dõi chất lượng môi trường tại các vị trí đại diện, nhận diện dấu hiệu bất thường và xem xét mối liên hệ với hoạt động sản xuất.

Đây là cơ sở quan trọng để đánh giá hiệu quả các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm và chủ động điều chỉnh quy trình vận hành khi cần thiết.

2.2. Thực hiện nghĩa vụ bảo vệ môi trường

Doanh nghiệp cần xác định rõ các nghĩa vụ quan trắc áp dụng cho cơ sở mình. Những nghĩa vụ này có thể được quy định trong giấy phép môi trường, hồ sơ đánh giá tác động môi trường, chương trình quản lý và giám sát môi trường hoặc văn bản yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Việc thực hiện đúng nội dung, tần suất và phương pháp quan trắc giúp doanh nghiệp duy trì hồ sơ môi trường nhất quán, thuận lợi khi làm việc với cơ quan quản lý và hạn chế rủi ro do bỏ sót nghĩa vụ.

Cần lưu ý rằng quan trắc môi trường xung quanh và quan trắc chất thải là hai nội dung khác nhau. Doanh nghiệp phải rà soát riêng nghĩa vụ đối với nước thải, khí thải và các nguồn phát sinh khác, không mặc nhiên thay thế nội dung này bằng nội dung kia.

2.3. Phát hiện sớm nguy cơ ô nhiễm

Kết quả quan trắc có thể giúp phát hiện xu hướng gia tăng của một số thông số môi trường trước khi vấn đề trở nên nghiêm trọng. Chẳng hạn, bụi tại khu vực tiếp giáp tăng có thể liên quan đến hoạt động vận chuyển, bốc dỡ nguyên liệu hoặc hệ thống thu gom bụi hoạt động không hiệu quả.

Tương tự, kết quả đo tiếng ồn bất thường có thể là cơ sở để kiểm tra máy nén khí, quạt công nghiệp, máy phát điện hoặc biện pháp cách âm.

Tuy nhiên, một kết quả vượt giới hạn không tự động chứng minh nguồn gây ô nhiễm là nhà máy đang được khảo sát. Việc xác định nguyên nhân cần xem xét vị trí lấy mẫu, điều kiện thời tiết, các nguồn phát thải lân cận và dữ liệu vận hành thực tế.

2.4. Nâng cao năng lực quản trị ESG và trách nhiệm cộng đồng

Đối với doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng quốc tế, quản lý môi trường ngày càng gắn với yêu cầu về ESG, trách nhiệm xã hội và minh bạch thông tin.

Dữ liệu quan trắc được quản lý tốt có thể hỗ trợ đánh giá rủi ro môi trường, xây dựng chỉ số quản trị nội bộ và cung cấp bằng chứng khi khách hàng hoặc đối tác yêu cầu xem xét hoạt động bảo vệ môi trường.

Quan trắc không tự động đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đạt chứng nhận ESG hoặc ISO 14001. Tuy nhiên, đây là một nguồn dữ liệu hữu ích cho hệ thống quản lý môi trường nếu được tổ chức đúng phương pháp.

3. Quy định pháp luật về quan trắc môi trường xung quanh năm 2026

3.1. Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14

Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 là nền tảng pháp lý quan trọng điều chỉnh hoạt động bảo vệ môi trường tại Việt Nam. Doanh nghiệp cần xem xét các quy định về quan trắc môi trường, quản lý chất thải, giấy phép môi trường và trách nhiệm của chủ dự án, cơ sở sản xuất.

Các Điều 108, 109 và 110 liên quan đến hoạt động quan trắc môi trường, thông tin và dữ liệu quan trắc, cũng như yêu cầu đối với hoạt động quan trắc theo phạm vi điều chỉnh của từng điều.

Khi xác định nghĩa vụ thực tế, doanh nghiệp cần đọc các quy định này cùng những điều khoản liên quan đến giấy phép môi trường, chương trình quản lý môi trường và trách nhiệm của cơ sở. Không nên chỉ căn cứ vào một điều luật riêng lẻ để kết luận rằng tất cả nhà máy đều phải quan trắc môi trường xung quanh theo quý hoặc theo năm.

3.2. Nghị định 08/2022/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi

Nghị định 08/2022/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Văn bản này đã được sửa đổi, bổ sung, trong đó có Nghị định 05/2025/NĐ-CP và Nghị định 48/2026/NĐ-CP.

Đối với doanh nghiệp, cần sử dụng nội dung hiện hành sau sửa đổi để xác định đối tượng, thủ tục và nghĩa vụ môi trường có liên quan. Việc tra cứu bản gốc mà không kiểm tra văn bản sửa đổi có thể dẫn đến áp dụng thiếu hoặc sai quy định.

3.3. Thông tư 02/2022/TT-BTNMT và quy định kỹ thuật quan trắc

Thông tư 02/2022/TT-BTNMT quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường và đã có văn bản sửa đổi, bổ sung.

Bên cạnh đó, Thông tư 10/2021/TT-BTNMT quy định kỹ thuật quan trắc môi trường và quản lý thông tin, dữ liệu quan trắc chất lượng môi trường. Khi triển khai, cần kiểm tra tình trạng hiệu lực và các nội dung sửa đổi có liên quan tại thời điểm lấy mẫu.

Các văn bản này là căn cứ để xem xét yêu cầu kỹ thuật, phương pháp thực hiện và quản lý dữ liệu trong phạm vi áp dụng. Doanh nghiệp cũng cần kiểm tra các điều kiện năng lực của đơn vị quan trắc được thuê.

3.4. Giấy phép môi trường và hồ sơ ĐTM của cơ sở

Trong thực tế, giấy phép môi trường và hồ sơ ĐTM là những tài liệu quan trọng để xác định chương trình quan trắc áp dụng cho từng nhà máy.

Doanh nghiệp nên kiểm tra các nội dung sau:

• Thành phần môi trường cần quan trắc, Thông số quan trắc và vị trí lấy mẫu.

• Tần suất thực hiện, nếu có yêu cầu.

• Phương pháp lấy mẫu, đo đạc và phân tích.

• Yêu cầu quản lý, lưu giữ và báo cáo kết quả.

• Các điều kiện hoặc nghĩa vụ chuyển tiếp được áp dụng.

Nếu giấy phép môi trường có quy định cụ thể, doanh nghiệp cần thực hiện theo giấy phép và quy định pháp luật tương ứng. Khi hồ sơ chưa rõ hoặc có thay đổi về quy mô, công nghệ, nguồn thải hay điều kiện vận hành, nên rà soát lại nghĩa vụ với đơn vị tư vấn có chuyên môn hoặc cơ quan có thẩm quyền.

4. Các quy chuẩn QCVN áp dụng khi đánh giá môi trường xung quanh

Kết quả quan trắc cần được đánh giá theo đúng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia tương ứng với thành phần môi trường và mục tiêu quan trắc. Không có một QCVN duy nhất áp dụng cho tất cả các loại mẫu môi trường xung quanh.

4.1. Quan trắc chất lượng không khí

QCVN 05:2023/BTNMT là quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng không khí, được ban hành kèm theo Thông tư 01/2023/TT-BTNMT.

Tùy mục tiêu quan trắc và đặc điểm sản xuất, chương trình có thể lựa chọn các thông số như bụi PM10, PM2.5, SO2, NO2, CO hoặc những thông số khác phù hợp với quy chuẩn và nguy cơ ô nhiễm tại khu vực.

Ví dụ, nhà máy có hoạt động vận chuyển vật liệu rời cần quan tâm đến bụi; cơ sở có lò đốt hoặc quá trình đốt nhiên liệu cần xem xét các chất ô nhiễm đặc trưng của quá trình đó.

Việc lựa chọn thông số phải dựa trên mục tiêu quan trắc, đặc điểm nguồn tác động và quy định áp dụng, không nên sử dụng một danh mục thông số cố định cho mọi loại hình nhà máy.

4.2. Quan trắc chất lượng nước mặt

QCVN 08:2023/BTNMT quy định về chất lượng nước mặt. Quy chuẩn này được xem xét khi đánh giá các sông, suối, hồ và nguồn nước mặt thuộc phạm vi áp dụng.

Các thông số có thể bao gồm pH, oxy hòa tan, nhu cầu oxy sinh hóa, nhu cầu oxy hóa học, chất rắn lơ lửng, chất dinh dưỡng và những chỉ tiêu khác theo mục tiêu đánh giá.

Khi lấy mẫu tại khu vực tiếp nhận gần nhà máy, cần xác định rõ vị trí, điều kiện dòng chảy, các nguồn xả liên quan và mục tiêu sử dụng kết quả. Không được mặc nhiên dùng quy chuẩn chất lượng nước mặt để đánh giá mẫu nước thải tại cửa xả.

4.3. Quan trắc nước dưới đất

QCVN 09:2023/BTNMT là quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước dưới đất.

Việc quan trắc nước dưới đất có thể phù hợp với các cơ sở có nguy cơ ảnh hưởng đến tầng chứa nước, chẳng hạn nơi lưu trữ hóa chất, nhiên liệu, nguyên liệu hoặc có khu vực tiềm ẩn nguy cơ rò rỉ.

Thông số cần phân tích phải được lựa chọn theo mục tiêu, đặc điểm địa chất thủy văn và các nguy cơ ô nhiễm đặc trưng. Nếu cần đánh giá tác động của một nguồn cụ thể, doanh nghiệp nên xây dựng phương án lấy mẫu có cơ sở kỹ thuật và xem xét dữ liệu nền phù hợp.

4.4. Quan trắc chất lượng đất

QCVN 03:2023/BTNMT là quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng đất.

Quy chuẩn này có thể được xem xét khi cần đánh giá đất tại khu vực có nguy cơ ô nhiễm do hóa chất, kim loại hoặc các chất ô nhiễm phù hợp với mục tiêu khảo sát.

Đối với nhà máy, việc lấy mẫu đất cần xác định rõ khu vực khảo sát, độ sâu, vị trí đại diện và thông số phân tích. Mẫu đất không nên được lựa chọn tùy tiện vì sự phân bố chất ô nhiễm có thể không đồng đều.

4.5. Quan trắc tiếng ồn và độ rung

Tiếng ồn và độ rung có thể phát sinh từ máy móc, hệ thống thông gió, máy nén khí, máy phát điện, xe vận chuyển và các công đoạn sản xuất.

Doanh nghiệp cần đối chiếu QCVN 26:2025/BNNMT về tiếng ồn và QCVN 27:2025/BNNMT về độ rung, đồng thời kiểm tra quy định chuyển tiếp có liên quan nếu cơ sở thuộc đối tượng được áp dụng.

Khi đánh giá, cần xác định khu vực tiếp nhận, thời gian đo, điều kiện vận hành và các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả. Đo tại khu vực sản xuất không nhất thiết có cùng căn cứ đánh giá với đo tại khu dân cư hoặc khu vực nhạy cảm xung quanh.

4.6. Nguyên tắc sử dụng QCVN và TCVN

QCVN là quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, được áp dụng theo phạm vi và điều kiện quy định. TCVN là tiêu chuẩn quốc gia, có thể được sử dụng làm cơ sở phương pháp khi phù hợp với yêu cầu kỹ thuật hoặc được viện dẫn trong quy định áp dụng.

Cần phân biệt giới hạn chất lượng môi trường xung quanh với giới hạn cho phép của nước thải, khí thải công nghiệp. Hai nhóm quy chuẩn phục vụ những mục đích đánh giá khác nhau và không thể thay thế lẫn nhau.

5. Quy trình quan trắc môi trường xung quanh cho nhà máy

Bước 1: Rà soát hồ sơ pháp lý

Thu thập giấy phép môi trường, hồ sơ ĐTM, các chương trình giám sát trước đây và tài liệu liên quan đến nguồn phát sinh ô nhiễm. Từ đó xác định rõ nghĩa vụ bắt buộc, phạm vi quan trắc và các yêu cầu cần đáp ứng.

Bước 2: Khảo sát hiện trạng và lựa chọn vị trí

Khảo sát khu vực sản xuất, vị trí nguồn phát thải, hệ thống thoát nước, ranh giới cơ sở và các đối tượng tiếp nhận xung quanh.

Vị trí lấy mẫu cần có tính đại diện cho mục tiêu đánh giá. Đối với không khí, có thể xem xét hướng gió và điều kiện thời tiết; đối với nước mặt, cần xem xét dòng chảy và vị trí liên quan đến nguồn tác động; đối với tiếng ồn, cần xác định vị trí đo và thời gian phù hợp.

Bước 3: Xây dựng chương trình quan trắc

Chương trình cần xác định thành phần môi trường, thông số, vị trí, phương pháp, tần suất và quy chuẩn dùng để đánh giá.

Đối với nhà máy có nhiều công đoạn sản xuất, thông số cần lựa chọn theo nguy cơ ô nhiễm đặc trưng. Chương trình được thiết kế đúng mục tiêu sẽ giúp tối ưu chi phí mà vẫn bảo đảm giá trị kỹ thuật của kết quả.

Bước 4: Lấy mẫu, đo đạc và phân tích

Đơn vị thực hiện cần sử dụng thiết bị phù hợp, thực hiện quy trình lấy mẫu, bảo quản, vận chuyển và phân tích theo phương pháp áp dụng.

Thông tin hiện trường như thời tiết, thời điểm lấy mẫu, trạng thái vận hành và các điều kiện liên quan nên được ghi nhận đầy đủ để hỗ trợ diễn giải kết quả.

Doanh nghiệp cần kiểm tra phạm vi năng lực của đơn vị quan trắc, bao gồm các thông số và phép thử được thực hiện. Không nên chỉ căn cứ vào báo giá thấp hoặc cam kết chung mà bỏ qua năng lực kỹ thuật.

Bước 5: Đánh giá và lập báo cáo

Kết quả cần được so sánh với quy chuẩn phù hợp, có xét đến đơn vị đo, phương pháp phân tích, điều kiện áp dụng và các yêu cầu liên quan.

Báo cáo nên thể hiện rõ vị trí lấy mẫu, thời gian, phương pháp, kết quả, quy chuẩn đối chiếu và nhận xét kỹ thuật. Nếu có kết quả vượt giới hạn áp dụng, cần xác minh thông tin, đánh giá nguyên nhân và đề xuất biện pháp xử lý phù hợp.

Bước 6: Lưu trữ dữ liệu và cải tiến quản lý

Doanh nghiệp nên quản lý tập trung báo cáo quan trắc, giấy phép môi trường, hồ sơ lấy mẫu và dữ liệu vận hành liên quan.

So sánh kết quả qua nhiều kỳ có thể giúp nhận diện xu hướng, đánh giá hiệu quả biện pháp giảm thiểu ô nhiễm và cải tiến chương trình giám sát trong phạm vi pháp luật cho phép.

Xem thêm: Hồ sơ pháp lý môi trường 2026 

6. Tần suất quan trắc môi trường xung quanh: Doanh nghiệp cần lưu ý gì?

Một trong những câu hỏi phổ biến là nhà máy phải quan trắc môi trường xung quanh theo tháng, quý hay năm.

Trên thực tế, không thể đưa ra một tần suất chung cho tất cả doanh nghiệp. Tần suất phụ thuộc vào quy định áp dụng, giấy phép môi trường, hồ sơ ĐTM, chương trình quản lý môi trường và yêu cầu cụ thể của cơ quan có thẩm quyền.

Doanh nghiệp nên phân biệt ba trường hợp:

Trường hợp 1: Có yêu cầu quan trắc định kỳ. Cơ sở thực hiện theo thông số, vị trí và tần suất được quy định trong hồ sơ hoặc yêu cầu pháp lý áp dụng.

Trường hợp 2: Có nghĩa vụ quan trắc chất thải. Cần xác định riêng yêu cầu đối với nước thải, khí thải và các nguồn thải khác, bao gồm quan trắc định kỳ hoặc tự động, liên tục nếu thuộc diện áp dụng.

Trường hợp 3: Không có yêu cầu quan trắc môi trường xung quanh định kỳ cụ thể. Doanh nghiệp vẫn phải tuân thủ các nghĩa vụ bảo vệ môi trường khác. Hoạt động giám sát tự nguyện có thể được cân nhắc dựa trên mức độ rủi ro và mục tiêu quản trị.

Khi có thay đổi về quy mô, công nghệ, nguyên liệu, công suất hoặc nguồn phát thải, doanh nghiệp nên rà soát lại hồ sơ để xác định liệu chương trình quan trắc và các nghĩa vụ liên quan có cần điều chỉnh hay không.

7. Giải pháp tối ưu chi phí quan trắc cho doanh nghiệp năm 2026

7.1. Xác định đúng nghĩa vụ trước khi yêu cầu báo giá

Doanh nghiệp nên gửi giấy phép môi trường, hồ sơ ĐTM và thông tin hiện trạng cho đơn vị quan trắc để xác định phạm vi công việc.

Cách làm này hạn chế việc lựa chọn thiếu thông số bắt buộc hoặc phát sinh các hạng mục không cần thiết. Báo giá nên thể hiện rõ số lượng vị trí, số mẫu, chỉ tiêu phân tích, phương pháp và sản phẩm bàn giao.

7.2. Thiết kế chương trình theo rủi ro

Không phải tất cả khu vực trong nhà máy đều có cùng nguy cơ ô nhiễm. Chương trình quan trắc cần tập trung vào những vị trí và thông số có ý nghĩa đối với mục tiêu đánh giá.

Ví dụ, nhà máy có công đoạn nghiền, sàng hoặc vận chuyển vật liệu rời có thể cần chú trọng bụi; cơ sở sử dụng hóa chất cần xem xét nguy cơ đặc trưng của hóa chất; khu vực có thiết bị công suất lớn cần quan tâm đến tiếng ồn và độ rung nếu phù hợp.

Thiết kế theo rủi ro không có nghĩa là được tự ý loại bỏ các nội dung quan trắc bắt buộc.

7.3. Lựa chọn đơn vị quan trắc có năng lực phù hợp

Một đơn vị quan trắc phù hợp cần có phạm vi năng lực đáp ứng các thông số cần thực hiện, phương pháp lấy mẫu và phân tích rõ ràng, thiết bị phù hợp và quy trình kiểm soát chất lượng.

Doanh nghiệp nên xem xét chất lượng báo cáo, khả năng hỗ trợ giải thích kết quả, tính đầy đủ của hồ sơ và năng lực xử lý các tình huống lấy mẫu đặc thù.

7.4. Số hóa hồ sơ môi trường

Sử dụng bảng theo dõi điện tử để quản lý ngày lấy mẫu, tần suất, thời hạn thực hiện, đơn vị phụ trách và tình trạng báo cáo giúp giảm nguy cơ bỏ sót công việc.

Có thể tích hợp dữ liệu quan trắc với hệ thống quản lý môi trường nội bộ để theo dõi xu hướng, cảnh báo bất thường và phục vụ công tác kiểm tra.

7.5. Kết hợp quan trắc với cải tiến công nghệ

Khi dữ liệu cho thấy dấu hiệu bất thường, doanh nghiệp cần kiểm tra nguyên nhân thay vì chỉ thực hiện thêm một đợt đo.

Các giải pháp có thể bao gồm cải tiến hệ thống thu gom bụi, kiểm tra thiết bị xử lý khí thải, tối ưu hệ thống xử lý nước thải, che chắn khu vực phát sinh tiếng ồn hoặc cải thiện quy trình lưu chứa hóa chất.

Giải pháp phải dựa trên kết quả xác minh và đặc điểm nguồn tác động, không nên áp dụng máy móc một biện pháp cho mọi trường hợp.

8. Những sai sót thường gặp khi quan trắc môi trường xung quanh

Một số sai sót doanh nghiệp nên tránh gồm:

• Không rà soát giấy phép môi trường và hồ sơ ĐTM trước khi lập chương trình quan trắc.

• Nhầm lẫn giữa quy chuẩn môi trường xung quanh và quy chuẩn nước thải, khí thải.

• Chọn sai vị trí hoặc thông số lấy mẫu so với mục tiêu đánh giá.

• Không kiểm tra phạm vi năng lực của đơn vị quan trắc.

• Thiếu thông tin hiện trường, điều kiện vận hành hoặc hồ sơ bảo quản mẫu.

• Sử dụng quy chuẩn chưa phù hợp với thành phần môi trường hoặc chưa kiểm tra quy định chuyển tiếp.

• Chỉ lưu báo cáo mà không theo dõi xu hướng kết quả và xử lý các dấu hiệu bất thường.

Khắc phục những sai sót này giúp nâng cao độ tin cậy của dữ liệu, hạn chế chi phí phát sinh và cải thiện chất lượng quản lý môi trường tại cơ sở.

9. Câu hỏi thường gặp về quan trắc môi trường xung quanh

9.1. Tất cả nhà máy có bắt buộc quan trắc môi trường xung quanh định kỳ không?

Không. Nghĩa vụ cụ thể phụ thuộc vào quy định áp dụng, giấy phép môi trường, hồ sơ ĐTM và yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Doanh nghiệp cần rà soát hồ sơ của chính cơ sở mình.

9.2. Quan trắc môi trường xung quanh gồm những thông số nào?

Tùy mục tiêu, có thể gồm các thông số chất lượng không khí, nước mặt, nước dưới đất, đất, tiếng ồn hoặc độ rung. Danh mục chính xác phải căn cứ vào đặc điểm môi trường, nguồn tác động và yêu cầu pháp lý áp dụng.

9.3. Quan trắc môi trường xung quanh có thay thế quan trắc nước thải không?

Không. Quan trắc môi trường xung quanh đánh giá chất lượng môi trường tại khu vực tiếp nhận, còn quan trắc nước thải đánh giá dòng thải theo yêu cầu áp dụng cho nguồn xả.

9.4. Doanh nghiệp sử dụng QCVN nào để đánh giá?

Cần chọn QCVN phù hợp với từng thành phần môi trường. Ví dụ, QCVN 05:2023/BTNMT về chất lượng không khí, QCVN 08:2023/BTNMT về chất lượng nước mặt và QCVN 09:2023/BTNMT về chất lượng nước dưới đất.

9.5. Có thể thuê đơn vị bên ngoài thực hiện quan trắc không?

Có thể thuê tổ chức quan trắc đáp ứng các điều kiện pháp luật và phạm vi năng lực phù hợp với công việc. Doanh nghiệp nên kiểm tra năng lực của đơn vị trước khi ký hợp đồng.

9.6. Nếu kết quả quan trắc vượt giới hạn thì cần làm gì?

Cần kiểm tra tính hợp lệ của kết quả, điều kiện lấy mẫu, vị trí và phương pháp phân tích; sau đó đánh giá nguyên nhân, xác định biện pháp khắc phục và thực hiện các nghĩa vụ báo cáo hoặc xử lý theo quy định áp dụng.

Hỗ trợ tư vấ: Tư vấn quản lý và xử lý môi trường

9.7. Chi phí quan trắc môi trường xung quanh được xác định như thế nào?

Chi phí phụ thuộc vào số vị trí, số lượng mẫu, thông số phân tích, phương pháp đo, điều kiện lấy mẫu, yêu cầu hiện trường và phạm vi báo cáo. Để có báo giá phù hợp, doanh nghiệp nên cung cấp hồ sơ môi trường và thông tin về cơ sở.

10. Kết luận: Chủ động quan trắc để quản lý môi trường hiệu quả

Quan trắc môi trường xung quanh là công cụ hỗ trợ doanh nghiệp đánh giá chất lượng môi trường, phát hiện nguy cơ ô nhiễm và nâng cao hiệu quả quản trị môi trường. Tuy nhiên, việc triển khai cần dựa trên nghĩa vụ pháp lý thực tế của từng cơ sở, không áp dụng một chương trình cố định cho mọi nhà máy.

Trong năm 2026, doanh nghiệp nên ưu tiên rà soát giấy phép môi trường, hồ sơ ĐTM, các văn bản pháp luật đang có hiệu lực và quy chuẩn kỹ thuật tương ứng. Đồng thời, cần lựa chọn đơn vị quan trắc có năng lực phù hợp, thiết kế chương trình đúng mục tiêu và quản lý dữ liệu một cách có hệ thống.

Giải pháp hiệu quả không chỉ là lấy mẫu và lập báo cáo, mà còn là sử dụng kết quả quan trắc để kiểm soát rủi ro, cải tiến công nghệ và duy trì hoạt động sản xuất theo yêu cầu bảo vệ môi trường.