Sự cố tràn dầu là một trong những nguy cơ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, đặc biệt tại các địa phương có hoạt động khai thác, lưu trữ, vận chuyển, kinh doanh xăng dầu, cảng biển, cảng thủy nội địa và các cơ sở công nghiệp sử dụng nhiên liệu dầu.

Khi xảy ra sự cố, dầu có thể lan truyền nhanh trên mặt nước, thấm vào đất, xâm nhập hệ thống thoát nước, ảnh hưởng đến nguồn cấp nước, hệ sinh thái thủy sinh và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Nếu không được phát hiện, khoanh vùng và xử lý kịp thời, phạm vi ô nhiễm có thể mở rộng ra ngoài khu vực phát sinh ban đầu, gây thiệt hại lớn về kinh tế, xã hội và môi trường.
1. Tổng quan về kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu cấp tỉnh
Trong bối cảnh đó, Kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu cấp tỉnh là công cụ quản lý và điều hành quan trọng nhằm chủ động phòng ngừa, chuẩn bị nguồn lực, phân công trách nhiệm và tổ chức huy động lực lượng khi xảy ra sự cố trên địa bàn.
Ngày 23/01/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 04/2026/QĐ-TTg về việc ban hành Quy chế hoạt động ứng phó sự cố tràn dầu. Quyết định có hiệu lực từ ngày 10/02/2026, thay thế Quyết định 12/2021/QĐ-TTg và Quyết định 24/2025/QĐ-TTg.
Văn bản mới quy định về phạm vi, nguyên tắc, phân cấp mức độ sự cố, công tác chuẩn bị, tổ chức ứng phó, khắc phục hậu quả và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan.
Đặc biệt, Phụ lục I của Quyết định 04/2026/QĐ-TTg đã quy định đề cương bố cục và nội dung Kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu cấp tỉnh. Đây là căn cứ quan trọng để các địa phương tổ chức xây dựng, rà soát và hoàn thiện kế hoạch phù hợp với đặc điểm địa hình, hoạt động kinh tế và nguy cơ sự cố thực tế. (MẪU KẾ HOẠCH ỨNG PHÓ CẤP CƠ SỞ FILE PDF)
Mục tiêu của kế hoạch không chỉ là hoàn thiện hồ sơ pháp lý mà còn phải bảo đảm khả năng chỉ huy, huy động thiết bị, tổ chức ứng phó và hạn chế tối đa thiệt hại khi sự cố xảy ra.
2. Căn cứ pháp lý xây dựng kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu cấp tỉnh
2.1. Quyết định 04/2026/QĐ-TTg – Văn bản pháp lý trọng tâm
Quyết định 04/2026/QĐ-TTg là căn cứ pháp lý trực tiếp quy định hoạt động ứng phó sự cố tràn dầu trên lãnh thổ và các vùng biển Việt Nam.
Một số nội dung quan trọng:
-
Quy định phạm vi và đối tượng áp dụng.
-
Xác định nguyên tắc hoạt động ứng phó sự cố tràn dầu.
-
Phân cấp ứng phó ở cấp cơ sở, cấp tỉnh và cấp quốc gia.
-
Quy định việc xây dựng, thẩm định và phê duyệt kế hoạch các cấp.
-
Quy định trách nhiệm của UBND cấp tỉnh, cấp xã và các cơ quan chuyên môn.
-
Quy định công tác huấn luyện, diễn tập và chuẩn bị lực lượng.
-
Quy định về trang thiết bị, vật tư ứng phó.
-
Quy định tổ chức khắc phục hậu quả và phục hồi môi trường.
Đáng chú ý, Điều 7 quy định UBND cấp tỉnh chỉ đạo cơ quan chuyên môn xây dựng Kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu cấp tỉnh, tổ chức thẩm định và trình UBND cấp tỉnh ban hành.
Theo quy định, kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu của địa phương được cập nhật định kỳ hằng năm và ban hành lại 05 năm một lần.
2.2. Các văn bản pháp luật liên quan
Khi xây dựng kế hoạch, cần rà soát đồng bộ các văn bản pháp luật có liên quan, bao gồm:
| Văn bản | Nội dung liên quan |
|---|---|
| Luật Bảo vệ môi trường 2020 | Trách nhiệm bảo vệ môi trường, phòng ngừa và khắc phục ô nhiễm |
| Luật Phòng thủ dân sự 2023 | Tổ chức phòng ngừa, ứng phó và khắc phục sự cố, thảm họa |
| Luật Biển Việt Nam 2012 | Quản lý, bảo vệ môi trường biển |
| Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015 | Hoạt động hàng hải, an toàn và bảo vệ môi trường hàng hải |
| Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo 2015 | Quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường biển và hải đảo |
| Nghị định 08/2022/NĐ-CP | Quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường |
| Nghị định 05/2025/NĐ-CP | Sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định 08/2022/NĐ-CP |
| Nghị định 200/2025/NĐ-CP | Quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng thủ dân sự |
Khi áp dụng cần kiểm tra tình trạng hiệu lực, các văn bản sửa đổi, bổ sung và quy định chuyên ngành tại thời điểm lập hồ sơ.

2.3. Những điểm mới đáng chú ý của Quyết định 04/2026/QĐ-TTg
So với cơ chế trước đây, Quyết định 04/2026/QĐ-TTg có những nội dung quan trọng cần lưu ý:
Thứ nhất, tổ chức kế hoạch theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp: Quy chế quy định kế hoạch cấp tỉnh và cấp xã. UBND cấp tỉnh và UBND cấp xã có trách nhiệm chỉ đạo xây dựng, tổ chức thẩm định và ban hành kế hoạch theo thẩm quyền.
Thứ hai, quy định cập nhật kế hoạch định kỳ: Kế hoạch của địa phương được cập nhật hằng năm và ban hành lại 05 năm một lần. Điều này giúp bảo đảm nội dung kế hoạch phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, hạ tầng và nguy cơ tràn dầu thay đổi theo thời gian.
Thứ ba, quy định rõ trách nhiệm chuẩn bị nguồn lực: UBND cấp tỉnh có trách nhiệm tổ chức thực hiện kế hoạch, chỉ đạo xây dựng kế hoạch đầu tư mua sắm trang thiết bị, vật tư phục vụ ứng phó theo Phụ lục III.
Thứ tư, tăng cường yêu cầu huấn luyện và diễn tập: Các cảng, cơ sở, dự án phải tổ chức tập huấn, huấn luyện hằng năm và định kỳ 02 năm tổ chức diễn tập ứng phó sự cố tràn dầu ngoài hiện trường.
Thứ năm, quy định rõ trách nhiệm huy động đơn vị có năng lực: Các cơ sở có thể đầu tư trang thiết bị để nâng cao khả năng tự ứng phó hoặc ký kết thỏa thuận, hợp đồng sẵn sàng ứng phó với cơ quan, đơn vị có năng lực theo quy định.
3. Phân cấp mức độ sự cố tràn dầu và trách nhiệm ứng phó
Việc xác định đúng mức độ sự cố là cơ sở để lựa chọn lực lượng, phương tiện, thiết bị và cơ chế chỉ huy phù hợp.
3.1. Phân loại sự cố theo khối lượng dầu tràn
Theo Điều 6 Quyết định 04/2026/QĐ-TTg, sự cố tràn dầu được phân thành ba mức:
| Mức độ sự cố | Khối lượng dầu tràn |
|---|---|
| Sự cố nhỏ | Dưới 20 m³ (tấn) |
| Sự cố trung bình | Từ 20 đến 500 m³ (tấn) |
| Sự cố lớn | Trên 500 m³ (tấn) |
Việc phân loại được sử dụng để xây dựng kế hoạch ứng phó và xác định mức độ đầu tư trang thiết bị, nguồn lực cần chuẩn bị.

Lưu ý, phân loại theo khối lượng không phải là căn cứ duy nhất để quyết định cấp ứng phó. Cần xem xét khả năng kiểm soát sự cố của cơ sở, vị trí phát sinh, nguy cơ lan truyền và mức độ ảnh hưởng đến khu vực ưu tiên bảo vệ.
3.2. Ba cấp ứng phó sự cố tràn dầu
Cấp cơ sở: Chủ cơ sở tổ chức, chỉ huy lực lượng, phương tiện và thiết bị của mình hoặc lực lượng đã ký hợp đồng ứng phó để xử lý sự cố.
Khi sự cố vượt quá khả năng của cơ sở, chủ cơ sở phải báo cáo UBND cấp xã và UBND cấp tỉnh để được hỗ trợ theo quy định.
Cấp tỉnh: UBND cấp tỉnh trực tiếp chủ trì ứng phó khi sự cố vượt quá khả năng của cơ sở hoặc xảy ra chưa rõ nguyên nhân tại địa phương.
Căn cứ diễn biến sự cố, UBND cấp tỉnh chỉ định chỉ huy hiện trường và huy động các nguồn lực cần thiết của địa phương, cơ sở và các lực lượng liên quan.
Cấp quốc gia: Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia chủ trì, chỉ đạo ứng phó khi sự cố vượt quá khả năng của cấp khu vực, xảy ra trên diện rộng mang tính liên vùng hoặc thuộc trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.
3.3. Mối quan hệ giữa kế hoạch cấp tỉnh và cấp cơ sở
Kế hoạch cấp tỉnh không thay thế kế hoạch của từng cơ sở. Hai cấp kế hoạch cần có sự liên kết về thông tin, lực lượng, thiết bị và phương án phối hợp.
Kế hoạch cấp cơ sở xác định nguy cơ, lực lượng tại chỗ và khả năng tự ứng phó. Kế hoạch cấp tỉnh xác định cơ chế điều phối, huy động lực lượng chuyên trách, hỗ trợ liên ngành và xử lý các tình huống vượt quá năng lực của cơ sở.
Do đó, khi xây dựng kế hoạch cấp tỉnh, cần có dữ liệu thống kê về các cơ sở nguy cơ cao, năng lực ứng phó hiện có và danh sách đơn vị có khả năng tham gia hỗ trợ.
4. Hướng dẫn xây dựng Kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu cấp tỉnh theo Phụ lục I
Phụ lục I ban hành kèm Quyết định 04/2026/QĐ-TTg quy định đề cương gồm 07 nhóm nội dung chính. Đây là cấu trúc cần được sử dụng làm căn cứ khi lập kế hoạch.
4.1. Phần I – Mục đích, yêu cầu
Mục đích cần xác định rõ vai trò của kế hoạch trong công tác phòng ngừa, chuẩn bị, tổ chức ứng phó và khắc phục hậu quả sự cố tràn dầu trên địa bàn.
Các mục tiêu trọng tâm gồm:
-
Chủ động phòng ngừa và giảm thiểu nguy cơ xảy ra sự cố.
-
Chuẩn bị lực lượng, phương tiện và vật tư ứng phó.
-
Xác định cơ chế tiếp nhận thông tin và chỉ huy.
-
Phân công trách nhiệm giữa các cơ quan, đơn vị.
-
Bảo vệ con người, tài sản, môi trường và khu vực nhạy cảm.
-
Tăng cường phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp và đơn vị chuyên trách.
Yêu cầu của kế hoạch là phải phù hợp với điều kiện thực tế địa phương, có tính khả thi, xác định rõ trách nhiệm và bảo đảm khả năng triển khai khi có tình huống xảy ra.
4.2. Phần II – Đánh giá tình hình
Đây là phần quan trọng để nhận diện nguy cơ và xác định nhu cầu nguồn lực.
Theo Phụ lục I, cần tập trung bốn nhóm nội dung:
a. Đặc điểm địa hình, thời tiết, khí hậu và thủy văn
Cần phân tích các yếu tố tự nhiên có ảnh hưởng đến quá trình lan truyền dầu.
Đối với địa phương ven biển, cần thu thập thông tin về thủy triều, sóng, dòng chảy, hướng gió, độ sâu, địa hình bờ biển và đặc điểm các cửa sông.
Đối với địa phương có hệ thống sông ngòi, cần đánh giá hướng dòng chảy, tốc độ dòng, mực nước theo mùa, hệ thống cống thoát nước và vị trí các điểm lấy nước.
Đối với khu vực trên đất liền, cần xác định địa hình, độ dốc, hệ thống thoát nước, nền đất và các khu vực có khả năng dầu lan truyền vào môi trường tự nhiên.
b. Các hoạt động thăm dò, khai thác, tàng trữ, vận chuyển, chế biến và kinh doanh xăng dầu
Cần thống kê các cơ sở và hoạt động có nguy cơ tràn dầu:
-
Cơ sở khai thác dầu khí, nếu có.
-
Nhà máy lọc hóa dầu, chế biến nhiên liệu.
-
Kho xăng dầu, trạm trung chuyển.
-
Cảng biển và khu vực chuyển tải xăng dầu.
-
Bến thủy nội địa có hoạt động vận chuyển nhiên liệu.
-
Tuyến vận chuyển dầu bằng đường bộ, đường thủy.
-
Các cơ sở sản xuất, công nghiệp có sử dụng dầu.
Đối với kho trạm xăng dầu, cần thống kê vị trí, trữ lượng, loại nhiên liệu và đặc điểm hệ thống lưu chứa.
c. Thực trạng lực lượng, phương tiện ứng phó tràn dầu
Phải đánh giá lực lượng chuyên trách, lực lượng kiêm nhiệm, các đơn vị có khả năng hỗ trợ và hệ thống trang thiết bị hiện có.
Thông tin cần thống kê bao gồm số lượng nhân sự, trình độ huấn luyện, số lượng phao quây, máy thu hồi dầu, bơm hút, vật liệu thấm dầu, phương tiện vận chuyển và năng lực huy động.
d. Dự kiến các khu vực nguy cơ cao
Phụ lục I phân chia các khu vực nguy cơ theo ba nhóm:
-
Trên đất liền: cơ sở sản xuất, kho trạm xăng dầu.
-
Trên biển: cảng biển, khu chuyển tải xăng dầu, vùng ven bờ và khu vực biển trọng điểm.
-
Trên sông: bến cảng và phương tiện vận chuyển xăng dầu.
Kết quả đánh giá cần được thể hiện trên bản đồ để thuận tiện cho công tác quản lý, cảnh báo và triển khai ứng phó.
4.3. Phần III – Tổ chức, lực lượng, phương tiện ứng phó
Đây là nội dung xác định cách thức huy động và sử dụng nguồn lực khi sự cố xảy ra.
Kế hoạch cần thể hiện tư tưởng chỉ đạo: “Chủ động phòng ngừa, ứng phó kịp thời, hiệu quả”.
Các nguyên tắc quan trọng gồm:
-
Tiếp nhận, đánh giá và xử lý thông tin kịp thời.
-
Phối hợp và huy động tổng hợp nguồn lực.
-
Ưu tiên cứu người và bảo vệ môi trường.
-
Bảo đảm an toàn cho con người và phương tiện.
-
Thực hiện chỉ huy thống nhất.
Cần phân định rõ phương án tổ chức lực lượng theo từng môi trường:
Ứng phó trên đất liền: sử dụng lực lượng tại chỗ, phương tiện cơ giới, thiết bị thấm hút, bơm thu hồi, vật tư ngăn chặn dầu lan vào hệ thống thoát nước.
Ứng phó trên sông và ven bờ biển: sử dụng phao quây dầu, phương tiện thủy, thiết bị thu hồi dầu và hệ thống neo giữ.
Ứng phó trên biển: huy động tàu ứng phó, xuồng chuyên dụng, phao quây chuyên dụng, máy thu hồi dầu và phương tiện chứa dầu thu hồi.
Ngoài lực lượng trực tiếp xử lý dầu, cần bố trí lực lượng hậu cần, y tế, cứu hộ, bảo đảm giao thông và thu gom chất thải nhiễm dầu.
4.4. Phần IV – Dự kiến tình huống tràn dầu và biện pháp xử lý
Kế hoạch phải xây dựng các tình huống giả định trên đất liền, trên biển, tại cảng hoặc trên sông.
Mỗi tình huống cần mô tả:
-
Địa điểm và nguồn phát sinh dầu tràn.
-
Nguyên nhân giả định.
-
Loại dầu và khối lượng dầu tràn.
-
Điều kiện thời tiết, thủy văn.
-
Hướng và phạm vi lan truyền.
-
Đối tượng, khu vực có nguy cơ bị ảnh hưởng.
-
Lực lượng và phương tiện cần huy động.
-
Trình tự tổ chức xử lý.
Ví dụ: Tình huống tràn dầu tại kho xăng dầu ven sông
Giả định xảy ra sự cố rò rỉ đường ống trong quá trình bơm chuyển nhiên liệu. Dầu chảy ra khu vực sân kho, một phần theo hệ thống thoát nước có nguy cơ đi vào sông.
Biện pháp xử lý đề xuất:
-
Phát hiện, báo động và dừng hoạt động bơm chuyển nhiên liệu.
-
Cô lập nguồn rò rỉ, kiểm soát nguy cơ cháy nổ.
-
Bố trí vật liệu thấm hút và đê chắn tại khu vực trên cạn.
-
Kiểm soát cửa xả thoát nước để hạn chế dầu chảy ra sông.
-
Triển khai phao quây tại vị trí phù hợp theo dòng chảy.
-
Huy động bơm hút, thiết bị thu hồi dầu và bồn chứa cơ động.
-
Thu gom vật liệu nhiễm dầu và tổ chức xử lý theo quy định.
-
Quan trắc, đánh giá mức độ ô nhiễm và lập phương án phục hồi môi trường khi cần thiết.
Đây là tình huống kỹ thuật minh họa; phương án chính thức phải được xây dựng theo điều kiện địa hình, lưu lượng rò rỉ, đặc tính nhiên liệu và năng lực ứng phó tại địa phương.
4.5. Phần V – Nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị
Phụ lục I yêu cầu xác định nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị trong kế hoạch, bao gồm:
-
Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự/ Bộ Chỉ huy Quân sự cấp tỉnh/ Công an tỉnh.
-
Sở Nông nghiệp và Môi trường/ Sở Công Thương.
-
Sở Xây dựng/Sở Tài chính/Sở Y tế.
-
Sở Khoa học và Công nghệ.
-
UBND cấp xã.
-
Đơn vị phối hợp, hiệp đồng với Trung tâm Ứng phó sự cố tràn dầu khu vực.
Khi triển khai cần căn cứ chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức thực tế tại địa phương để xác định trách nhiệm cụ thể.
Đặc biệt, cần quy định rõ đầu mối tiếp nhận thông tin, cơ chế báo cáo, quyền điều động lực lượng, trách nhiệm chỉ huy hiện trường và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan.
4.6. Phần VI – Công tác bảo đảm
Công tác bảo đảm quyết định khả năng duy trì hoạt động ứng phó trong suốt quá trình xử lý sự cố.
Bốn nội dung được Phụ lục I đề cập gồm:
Thông tin liên lạc: bảo đảm thông tin cho cơ quan chỉ huy và lực lượng tại hiện trường.
Trang thiết bị ứng phó: chuẩn bị thiết bị, vật tư theo danh mục và nhu cầu thực tế.
Bảo đảm vật chất: bố trí phương tiện vận chuyển, nhiên liệu, hậu cần, khu vực tập kết và vật tư tiêu hao.
Y tế: tổ chức cấp cứu, chăm sóc sức khỏe và thu dung người bị nạn.
Đối với địa phương có địa bàn rộng hoặc có hoạt động vận chuyển dầu trên sông, biển, cần tính đến thời gian huy động và khả năng tiếp cận hiện trường.
4.7. Phần VII – Tổ chức chỉ huy
Kế hoạch cần xác định rõ sở chỉ huy thường xuyên và sở chỉ huy phía trước tại khu vực xảy ra sự cố.
Các nội dung cần thể hiện:
-
Thành phần chỉ huy tại sở chỉ huy thường xuyên.
-
Thành phần chỉ huy tại hiện trường.
-
Cơ chế tiếp nhận và xử lý thông tin.
-
Phương thức huy động lực lượng.
-
Chế độ báo cáo và điều hành.
-
Cơ chế phối hợp giữa các đơn vị.
Việc xác định rõ người chỉ huy hiện trường và trách nhiệm từng lực lượng giúp tránh tình trạng chồng chéo, chậm triển khai hoặc thiếu thống nhất khi xử lý sự cố.
5. Phương pháp đánh giá nguy cơ và xây dựng kịch bản tràn dầu
Bên cạnh việc tuân thủ đề cương pháp lý, chất lượng của kế hoạch phụ thuộc rất lớn vào độ chính xác của dữ liệu và khả năng dự báo rủi ro.
5.1. Xác định nguồn nguy cơ
Cần lập danh mục các nguồn có khả năng gây tràn dầu trên địa bàn.
Có thể phân thành năm nhóm:
-
Kho chứa, bồn bể và trạm cấp phát nhiên liệu.
-
Nhà máy sản xuất, chế biến và sử dụng dầu.
-
Cảng biển, cảng thủy và khu chuyển tải.
-
Phương tiện vận chuyển nhiên liệu.
-
Tuyến ống dẫn dầu và công trình phụ trợ.
Đối với mỗi nguồn nguy cơ, cần xác định vị trí, loại dầu, dung tích lưu chứa, phương thức vận hành và điều kiện xảy ra sự cố.
5.2. Đánh giá khả năng xảy ra sự cố
Phương pháp đánh giá rủi ro có thể kết hợp giữa xác suất xảy ra và mức độ hậu quả.
Một ma trận đánh giá tham khảo:
| Khả năng xảy ra | Mức độ hậu quả | Mức rủi ro |
|---|---|---|
| Thấp | Nhẹ | Thấp |
| Trung bình | Trung bình | Trung bình |
| Cao | Nghiêm trọng | Cao |
| Cao | Đặc biệt nghiêm trọng | Rất cao |
Đây là phương pháp phân tích kỹ thuật đề xuất, không phải thang phân loại bắt buộc được quy định trong Quyết định 04/2026/QĐ-TTg.
5.3. Xây dựng các kịch bản ứng phó
Nên lựa chọn các tình huống đại diện cho từng khu vực có nguy cơ cao:
-
Sự cố rò rỉ bồn chứa dầu.
-
Sự cố vỡ đường ống dẫn nhiên liệu.
-
Sự cố va chạm phương tiện vận chuyển dầu.
-
Sự cố tràn dầu tại cầu cảng.
-
Sự cố tràn dầu trên sông.
-
Sự cố dầu lan vào khu vực nhạy cảm môi trường.
Mỗi kịch bản phải có phương án huy động thiết bị, nhân lực, vị trí tập kết, hướng tiếp cận và quy trình triển khai cụ thể.
5.4. Xây dựng bản đồ nguy cơ và bản đồ nhạy cảm môi trường GIS
GIS là công cụ hữu ích để quản lý dữ liệu không gian phục vụ ứng phó sự cố tràn dầu.
Bản đồ có thể tích hợp:
-
Vị trí kho xăng dầu, nhà máy và cảng.
-
Tuyến vận chuyển nhiên liệu.
-
Hệ thống sông, hồ và kênh thoát nước.
-
Hướng dòng chảy và đặc điểm thủy văn.
-
Khu vực dân cư và công trình hạ tầng.
-
Khu vực ưu tiên bảo vệ môi trường.
-
Vị trí đặt thiết bị, kho vật tư và điểm tập kết lực lượng.
Khi có sự cố, dữ liệu GIS hỗ trợ xác định hướng lan truyền dự kiến, khu vực cần bảo vệ và vị trí triển khai phao quây.
Đối với địa phương có đường bờ biển dài hoặc hệ thống sông ngòi phức tạp, có thể nghiên cứu tích hợp mô hình mô phỏng lan truyền dầu dựa trên dữ liệu gió, dòng chảy và thủy triều.
Lưu ý, mô hình GIS và mô phỏng lan truyền là giải pháp kỹ thuật hỗ trợ, cần có dữ liệu đầu vào phù hợp và không thay thế việc đánh giá thực tế tại hiện trường.
6. Danh mục thiết bị, vật tư ứng phó sự cố tràn dầu cấp tỉnh
Chuẩn bị thiết bị là một trong những điều kiện quan trọng để bảo đảm kế hoạch có khả năng triển khai thực tế.
Quyết định 04/2026/QĐ-TTg quy định danh mục trang thiết bị tối thiểu, vật tư cho cấp tỉnh tại Phụ lục III, có phân biệt giữa tỉnh có biển và tỉnh không có biển.
6.1. Các nhóm thiết bị quan trọng
Phao quây dầu chuyên dụng: Dùng để khoanh vùng, ngăn dầu lan truyền trên mặt nước. Tùy điều kiện dòng chảy, sóng và vị trí sự cố, cần lựa chọn loại phao phù hợp.
Máy thu hồi dầu Skimmer: Thiết bị thu gom dầu trên mặt nước bằng cơ chế hút, bám dính hoặc các nguyên lý thu hồi phù hợp với đặc tính dầu.
Bơm hút dầu chuyên dụng: Dùng để hút dầu từ khu vực xảy ra sự cố, chuyển dầu vào bồn chứa hoặc thiết bị lưu chứa cơ động.
Vật liệu thấm hút dầu PP: Bao gồm tấm thấm, phao thấm, gối thấm và cuộn thấm dầu. Có thể sử dụng để thu gom dầu trên mặt nước, nền sàn và khu vực khó tiếp cận.
Bồn chứa dầu thu hồi: Dùng lưu chứa dầu sau khi thu gom, cần lựa chọn dung tích, vật liệu và kết cấu phù hợp với phương án vận chuyển, lưu giữ.

Thiết bị phụ trợ: Bao gồm hệ thống neo, dây kéo phao, thiết bị bảo hộ, dụng cụ chống cháy, phương tiện liên lạc và thiết bị thu gom chất thải nhiễm dầu.
6.2. Một số định mức thiết bị theo Phụ lục III đối với tỉnh có biển
| STT | Thiết bị | Số lượng | Quy cách đáng chú ý |
|---|---|---|---|
| 1 | Tàu ứng phó | 01 chiếc | Công suất tối thiểu 500 CV |
| 2 | Cano ứng phó/xuồng | 02 chiếc | Công suất tối thiểu 40 CV |
| 3 | Phao quây chuyên dụng | 600 m | Quây chặn dầu trên sông, biển, cầu cảng |
| 4 | Bơm hút dầu chuyên dụng | 05 chiếc | Công suất 35–60 m³/h |
| 5 | Bồn chứa cơ động dưới nước | 03 chiếc | Dung tích 5 m³ |
| 6 | Bồn chứa cơ động trên cạn | 03 chiếc | Dung tích 5 m³ |
| 7 | Module lọc dầu | 02 chiếc | Công suất lọc tối thiểu 5 m³/h |
| 8 | Vải lọc dầu | 05 cuộn | Khổ 1,5 m x dài 75 m |
| 9 | Phao quây thấm dầu | 100 chiếc | Kích thước 20 cm x dài 6 m |
| 10 | Tấm thấm dầu | 1.000 kiện | Kích thước 40 x 50 cm |
| 11 | Xơ bông thấm dầu | 500 kg | Khả năng thấm hút tham chiếu theo phụ lục |
| 12 | Gối thấm dầu | 200 kiện | Kích thước 40 x 50 cm |
Bảng trên trích một số hạng mục tiêu biểu của Phụ lục III dành cho tỉnh có biển, không phải toàn bộ danh mục thiết bị.
Số lượng và quy cách cần được đối chiếu trực tiếp với phụ lục khi lập kế hoạch mua sắm và đầu tư.
Đối với tỉnh không có biển, cần sử dụng danh mục riêng tại Phụ lục III, không áp dụng máy móc định mức dành cho tỉnh có biển.
6.3. Lựa chọn thiết bị theo điều kiện thực tế
Ngoài danh mục thiết bị tối thiểu, việc lựa chọn cấu hình cần dựa trên:
-
Đặc tính loại dầu.
-
Khối lượng dầu có nguy cơ tràn.
-
Điều kiện địa hình, thủy văn.
-
Khả năng tiếp cận hiện trường.
-
Thời gian huy động thiết bị.
-
Năng lực nhân sự vận hành.
-
Khả năng thu gom, lưu chứa và xử lý chất thải sau sự cố.
Đặc biệt, cần có phương án bảo quản, kiểm tra và bảo dưỡng định kỳ. Thiết bị không được kiểm tra thường xuyên có thể mất khả năng hoạt động khi xảy ra tình huống khẩn cấp.
7. Quy trình tổ chức ứng phó và khắc phục hậu quả sự cố tràn dầu
Một quy trình ứng phó hiệu quả cần bảo đảm sự phối hợp giữa phát hiện, thông báo, chỉ huy, ngăn chặn, thu hồi và phục hồi môi trường.
7.1. Giai đoạn tiếp nhận thông tin và cảnh báo
Khi phát hiện sự cố, cần nhanh chóng xác định:
-
Thời điểm xảy ra.
-
Vị trí chính xác/Nguồn phát sinh.
-
Loại dầu và khối lượng ước tính.
-
Khả năng tiếp tục rò rỉ/Hướng lan truyền.
-
Nguy cơ cháy nổ và ảnh hưởng đến con người.
Thông tin phải được chuyển đến đầu mối có thẩm quyền theo kế hoạch đã ban hành.
7.2. Giai đoạn cô lập và ngăn chặn dầu lan truyền
Ưu tiên kiểm soát nguồn phát sinh, dừng bơm chuyển dầu, đóng van hoặc cô lập khu vực rò rỉ khi bảo đảm an toàn ứng dụng GPS hoặc hệ thống GIS.

Tùy hiện trường có thể sử dụng: Phao quây dầu. Đê chắn tạm thời. Tấm thấm và gối thấm.
-
Vật liệu hấp phụ phù hợp.
-
Thiết bị thu gom cơ học.
Không nên triển khai phao quây hoặc thiết bị thu hồi một cách máy móc. Cần tính đến dòng chảy, sóng, gió, địa hình và khả năng tiếp cận của phương tiện.
7.3. Giai đoạn thu hồi dầu
Dầu sau khi được khoanh vùng cần được thu hồi bằng thiết bị chuyên dụng, bơm hút hoặc vật liệu thấm hút phù hợp.
Cần hạn chế tối đa việc làm dầu phân tán rộng hơn trong quá trình thu gom.

Dầu thu hồi phải được lưu chứa trong thiết bị phù hợp, có biện pháp chống rò rỉ và kiểm soát an toàn trong vận chuyển.
7.4. Giai đoạn thu gom chất thải nhiễm dầu
Các vật liệu thấm hút, đất, cát, bùn và vật tư bị nhiễm dầu cần được thu gom, phân loại và quản lý theo quy định về chất thải áp dụng.

Cần xác định rõ đơn vị chịu trách nhiệm thu gom, lưu giữ, vận chuyển và xử lý.
7.5. Giai đoạn đánh giá thiệt hại và phục hồi môi trường
Sau khi kiểm soát sự cố, cần tổ chức đánh giá mức độ ô nhiễm đối với đất, nước và hệ sinh thái. Tùy quy mô sự cố, có thể thực hiện:
-
Lấy mẫu đất, nước và trầm tích.
-
Đánh giá phạm vi ô nhiễm.
-
Kiểm tra tác động đến khu vực nhạy cảm.
-
Xác định phương án làm sạch.
-
Theo dõi chất lượng môi trường sau khắc phục.
-
Lập hồ sơ xác định thiệt hại và trách nhiệm bồi thường.
Việc khắc phục phải bảo đảm không gây ra ô nhiễm thứ cấp trong quá trình thu gom và xử lý chất thải nhiễm dầu.
8. Công tác huấn luyện, diễn tập và cập nhật kế hoạch
Một kế hoạch được xây dựng đầy đủ nhưng không được tập huấn, diễn tập thường xuyên sẽ khó bảo đảm hiệu quả khi xảy ra sự cố thực tế.
Theo Điều 10 và Điều 48 Quyết định 04/2026/QĐ-TTg, UBND cấp tỉnh chỉ đạo cơ quan chuyên môn tổ chức tập huấn, huấn luyện, diễn tập tại địa phương. Đối với các cảng, cơ sở và dự án, quy chế yêu cầu tập huấn, huấn luyện hằng năm và định kỳ 02 năm tổ chức diễn tập ứng phó ngoài hiện trường. TÀI LIỆU THAM KHẢO
8.1. Nội dung huấn luyện
-
Nhận diện nguy cơ và dấu hiệu sự cố.
-
Quy trình báo động và thông báo.
-
Sử dụng phao quây dầu.
-
Vận hành bơm hút và Skimmer.
-
Sử dụng vật liệu thấm dầu.
-
Trang bị bảo hộ cá nhân.
-
Kiểm soát nguy cơ cháy nổ.
-
Thu gom và quản lý chất thải nhiễm dầu.
8.2. Nội dung diễn tập
Có thể tổ chức diễn tập theo tình huống giả định tại kho xăng dầu, cảng, bến thủy hoặc khu vực ven sông.
Các nội dung đánh giá gồm:
-
Thời gian phát hiện và báo cáo.
-
Thời gian huy động lực lượng.
-
Khả năng chỉ huy và phối hợp.
-
Khả năng triển khai phao quây.
-
Hiệu quả thu hồi dầu.
-
Công tác bảo đảm an toàn.
-
Khả năng kiểm soát chất thải sau sự cố.
Sau diễn tập cần có báo cáo đánh giá, xác định những hạn chế và điều chỉnh kế hoạch, thiết bị hoặc quy trình nếu cần.
8.3. Cập nhật kế hoạch hằng năm
Theo Điều 7 Quyết định 04/2026/QĐ-TTg, kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu của địa phương được cập nhật định kỳ hằng năm và ban hành lại 05 năm một lần.
Các trường hợp cần rà soát đặc biệt gồm:
-
Thành lập hoặc mở rộng kho xăng dầu.
-
Phát sinh cảng, bến thủy mới.
-
Thay đổi tuyến vận chuyển nhiên liệu.
-
Gia tăng năng lực lưu chứa dầu.
-
Thay đổi địa giới hoặc điều kiện quản lý địa phương.
-
Thay đổi năng lực lực lượng, thiết bị ứng phó.
-
Xuất hiện khu vực nhạy cảm môi trường mới cần ưu tiên bảo vệ.
9. Hồ sơ, quy trình thẩm định và ban hành kế hoạch cấp tỉnh
Theo Điều 7 Quyết định 04/2026/QĐ-TTg, UBND cấp tỉnh chỉ đạo cơ quan chuyên môn xây dựng kế hoạch, tổ chức thẩm định và trình UBND cấp tỉnh ban hành.
Quy trình thực hiện nên được tổ chức theo các bước:
Bước 1: Thu thập dữ liệu và rà soát hiện trạng
Thống kê các nguồn nguy cơ, điều kiện tự nhiên, hệ thống hạ tầng, lực lượng và phương tiện ứng phó.
Bước 2: Khảo sát và đánh giá rủi ro
Xác định khu vực nguy cơ cao, khu vực ưu tiên bảo vệ và các tình huống giả định.
Bước 3: Xây dựng dự thảo kế hoạch
Hoàn thiện nội dung theo đề cương Phụ lục I, bao gồm tổ chức lực lượng, phương án ứng phó, nhiệm vụ cơ quan và công tác bảo đảm.
Bước 4: Lấy ý kiến các cơ quan liên quan
Tổ chức phối hợp giữa các sở, ngành, địa phương và đơn vị có năng lực ứng phó để bảo đảm kế hoạch có tính khả thi.
Bước 5: Tổ chức thẩm định
Rà soát tính đầy đủ của hồ sơ, tính phù hợp của phương án, cơ chế chỉ huy và năng lực nguồn lực.
Bước 6: Trình UBND cấp tỉnh ban hành
Hoàn thiện dự thảo theo kết quả thẩm định và trình cấp có thẩm quyền ban hành.
Bước 7: Tổ chức thực hiện và cập nhật
Phổ biến kế hoạch, tổ chức tập huấn, diễn tập, kiểm tra nguồn lực và cập nhật định kỳ.
Lưu ý: Quyết định 04/2026/QĐ-TTg quy định thẩm quyền xây dựng, thẩm định và ban hành kế hoạch cấp tỉnh nhưng không quy định một thời hạn thẩm định riêng cho quy trình ban hành kế hoạch cấp tỉnh như thời hạn áp dụng đối với một số loại kế hoạch cấp cơ sở. Không nên lấy thời hạn thẩm định hồ sơ của cơ sở để áp dụng cho kế hoạch cấp tỉnh.
10. Những khó khăn thường gặp khi xây dựng kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu cấp tỉnh
Trong thực tế, việc xây dựng kế hoạch có thể gặp một số khó khăn:
10.1. Thiếu dữ liệu về nguồn nguy cơ
Một số địa phương chưa có cơ sở dữ liệu đầy đủ về kho xăng dầu, cơ sở sản xuất, tuyến vận chuyển và dung tích lưu chứa.
Giải pháp là xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất, cập nhật từ các cơ quan quản lý và doanh nghiệp.
10.2. Thiếu bản đồ nguy cơ và dữ liệu thủy văn
Thiếu dữ liệu không gian khiến việc dự báo hướng lan truyền và xác định khu vực ưu tiên bảo vệ gặp khó khăn.
Cần tăng cường khảo sát hiện trường, tích hợp dữ liệu GIS và cập nhật thông tin khí tượng, thủy văn.
10.3. Năng lực thiết bị chưa đồng đều
Không phải địa phương nào cũng có đủ tàu, xuồng, phao quây, máy thu hồi dầu và vật tư thấm hút.
Giải pháp là rà soát danh mục thiết bị hiện có, xây dựng kế hoạch đầu tư theo Phụ lục III và xác định nguồn lực có thể huy động từ các đơn vị chuyên trách theo quy định.
10.4. Phối hợp liên ngành chưa chặt chẽ
Nếu không phân công rõ trách nhiệm, quá trình tiếp nhận thông tin, điều động lực lượng và triển khai tại hiện trường có thể bị chậm trễ.
Cần xây dựng quy trình phối hợp, đầu mối liên lạc và sơ đồ chỉ huy thống nhất.
10.5. Kế hoạch thiếu tính thực tiễn
Một số kế hoạch có thể tập trung nhiều vào thủ tục, mô tả chung nhưng thiếu kịch bản cụ thể, vị trí triển khai và cấu hình thiết bị.
Cần tổ chức diễn tập, đánh giá khả năng huy động và cập nhật phương án theo kết quả thực tế.
11. VINACEE – Giải pháp thiết bị và hỗ trợ kỹ thuật ứng phó sự cố tràn dầu
Bên cạnh công tác xây dựng kế hoạch và chuẩn bị nguồn lực, việc lựa chọn thiết bị phù hợp đóng vai trò quan trọng trong khả năng ứng phó sự cố tràn dầu.
VINACEE định hướng cung cấp các giải pháp thiết bị môi trường phục vụ công tác ngăn chặn, thu gom và xử lý dầu tràn, phù hợp với nhu cầu của nhà máy, kho xăng dầu, cảng, khu công nghiệp và các dự án có nguy cơ phát sinh sự cố.
Các nhóm sản phẩm, giải pháp có thể nghiên cứu và lựa chọn gồm:
-
Phao quây dầu chuyên dụng.
-
Bơm hút dầu và thiết bị chuyển tải.
-
Tấm thấm dầu, phao thấm dầu và vật liệu thấm dầu PP.
-
Vải lọc dầu và module lọc dầu.
-
Bồn chứa cơ động phục vụ lưu chứa dầu thu hồi.
-
Bộ thiết bị ứng phó sự cố tràn dầu theo yêu cầu dự án.
Đối với từng công trình, cần lựa chọn cấu hình thiết bị dựa trên loại dầu, quy mô rủi ro, điều kiện địa hình và khả năng huy động lực lượng.
Đặc biệt, doanh nghiệp có thể cân nhắc kết hợp đầu tư thiết bị tại chỗ với phương án thuê hoặc ký hợp đồng sẵn sàng ứng phó với đơn vị có năng lực phù hợp. Việc lựa chọn hình thức nào cần căn cứ yêu cầu của kế hoạch được phê duyệt và điều kiện thực tế.
VINACEE hướng tới cung cấp giải pháp thiết bị đồng bộ, hỗ trợ khách hàng lựa chọn phương án kỹ thuật, chuẩn bị vật tư và tổ chức triển khai theo yêu cầu dự án.
Mục tiêu là giúp doanh nghiệp và đơn vị quản lý chủ động chuẩn bị nguồn lực, giảm thời gian triển khai và nâng cao hiệu quả kiểm soát dầu tràn khi xảy ra sự cố.
12. Kết luận
Kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu cấp tỉnh là công cụ quan trọng trong quản lý rủi ro môi trường, bảo đảm an toàn và duy trì khả năng ứng phó trước các tình huống tràn dầu trên địa bàn.
Quyết định 04/2026/QĐ-TTg đã quy định rõ hơn về phân cấp ứng phó, trách nhiệm của chính quyền địa phương, việc xây dựng và cập nhật kế hoạch, công tác huấn luyện, diễn tập và chuẩn bị trang thiết bị.
Đặc biệt, Phụ lục I đã đưa ra đề cương cụ thể gồm 07 nhóm nội dung, từ đánh giá tình hình, tổ chức lực lượng, xây dựng kịch bản đến công tác bảo đảm và tổ chức chỉ huy.
Để kế hoạch thực sự có hiệu quả, địa phương cần kết hợp chặt chẽ giữa cơ sở dữ liệu nguy cơ, bản đồ GIS, phương án kỹ thuật, năng lực thiết bị và cơ chế phối hợp liên ngành.
