Mỗi ngày, hàng triệu mét khối nước thải chưa qua xử lý tiếp tục đổ vào sông, hồ và đất canh tác tại Việt Nam - một thực trạng đáng báo động khi các quy định môi trường ngày càng khắt khe hơn.
Đặc biệt, từ ngày 26/02/2026, Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 98:2025/BTNMT về công trình, thiết bị xử lý nước thải tại chỗ đã chính thức có hiệu lực. Điều này bắt buộc mọi cơ sở từ nhà máy, bệnh viện đến nhà ở, hộ kinh doanh, khu du lịch đều phải trang bị hệ thống đạt chuẩn. Tuy nhiên, không ít doanh nghiệp vẫn còn mơ hồ về quy trình thiết kế. Bài viết này từ ThS Hoàng Ngọc Thế, Phó ban Dự án công trình tại VINACEE Việt Nam sẽ cung cấp một hướng dẫn toàn diện, giúp bạn hiểu rõ từ khái niệm, tiêu chuẩn đến quy trình thiết kế hệ thống xử lý nước thải tối ưu nhất.
Hệ thống xử lý nước thải theo sáng chế có ưu điểm là nguyên lý đơn giản, có thể dễ dàng kiểm soát nước thải và nước mưa, dễ dàng tiếp cận các ngăn bể để hút bùn, nước chảy tràn bề mặt một cách linh hoạt.
Ô nhiễm nước thải khiến các kênh mương, sông ngòi ở Hà Nội trở thành những “điểm chết” gây mất mỹ quan đô thị và ảnh hưởng nghiêm trọng tới cuộc sống của người dân. Theo Sở Xây dựng Hà Nội, cả Thủ đô hiện mới chỉ có 7 nhà máy xử lý nước thải, đáp ứng được 22% số lượng nước thải ra hằng ngày, còn tới 78% đang được xả thẳng ra môi trường.
Không chỉ đơn cử thành phố có số lượng và mật độ cư dân đông bậc nhất rơi vào tình trạng như vậy, mà đây là tình trạng chung ở hầu hết các đô thị: nước thải sinh hoạt xả thẳng xuống mà không qua xử lý. Hiện nay, tỷ lệ bao phủ của hệ thống thoát nước ở các đô thị chỉ đạt khoảng 50% và đa phần đã xuống cấp, ít khi được duy tu bảo dưỡng. Cũng chỉ mới có khoảng 15% nước thải đô thị được xử lý, còn lại đều xả vào kênh, mương, sông, hồ nội thành (nguồn nước mặt), qua nhiều điểm tập trung và phân tán dọc chiều dài kênh, mương, sông, hồ, gây ô nhiễm các nguồn nước này. Nhưng sẽ còn rất lâu nữa các đô thị Việt Nam mới có đủ tài chính và điều kiện để xây dựng đủ các tuyến cống thu gom và truyền dẫn nước thải, các tuyến cống bao dọc các kênh, mương, sông, hồ nội thành, thu gom nước thải và dẫn về các Trạm xử lý tập trung để làm sạch trước khi xả ra nguồn nước. Trong khi đó, chi phí làm sạch các nguồn nước mặt bị ô nhiễm quá rất lớn, đơn cử, ước tính để làm sạch toàn bộ sông Tô Lịch cần chi phí 1,9 triệu đồng/m3 nước thải.
Trong bối cảnh đó, giải pháp khả thi nhất là kiểm soát nguồn thải dọc các nguồn nước mặt bằng các hệ thống chi phí thấp, phân tán với công nghệ đơn giản và có thể tích hợp vào hạ tầng hiện có, từng bước tạo thành hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt.
Mới đây, GS.TS Nguyễn Việt Anh, Viện trưởng Viện Khoa học và Kỹ thuật Môi trường, Trường Đại học Xây dựng đề xuất giải pháp nhằm kiểm soát ô nhiễm các nguồn nước mặt này bằng “Hệ thống xử lý nước thải, kiểm soát ô nhiễm kênh mương, sông hồ” và đã được Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cấp bằng bảo hộ độc quyền sáng chế số 1-0021678 công bố ngày 25/9/2019.
Giải pháp đề cập đến hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt cơ bản bao gồm:
- Hố ga (100)
- Hệ thống lọc rác và chất vô cơ có song chắn rác (101) và ngưỡng tràn (102) để tách rác và nước mưa; ngăn lắng (200) được nối vào đầu ra của hố ga (100), có miệng ống đưa nước thải vào ngăn lắng (201) và miệng ống đưa nước thải ra khỏi ngăn lắng (202) được đặt phía dưới mặt nước và phía trên đáy ngăn lắng các khoảng xác định;
- Hệ thống lọc ba ngăn lọc (300) được nối vào đầu nước ra của ngăn lắng (200), ngăn lọc có ống đưa nước thải vào/ra ngăn lọc (301) có miệng đưa nước thải vào được đặt ở vị trí thấp, còn miệng đưa nước thải ra được đặt ở vị trí cao, sao cho dòng nước thải chuyển động trong ngăn lọc (300) theo chiều từ dưới lên trên;
- Hào lọc sinh học và khử trùng: một hoặc hai hào lọc (600) được nối vào đầu nước ra của ngăn lọc (300), hào lọc cuối (600) có thành bên được tạo các lỗ rỗng (603) dọc theo thành và thông ra ngoài.
Theo tác giả sáng chế, hệ thống này có ưu điểm là nguyên lý xử lý nước thải đơn giản, có thể dễ dàng kiểm soát nước thải và nước mưa, dễ dàng tiếp cận các ngăn bể để hút bùn, nước chảy tràn bề mặt một cách linh hoạt. Đặc biệt là hệ thống này có chi phí xây dựng thấp, thời gian thi công ngắn, có thể sử dụng ngay các ống cống bê tông cốt thép đúc sẵn để làm các ngăn xử lý của hệ thống.
Xem thêm: Luận văn thác sĩ về xử lý nước thải bằng bãi lọc ngầm
Trong bối cảnh ở Việt Nam, ngành công nghiệp môi trường vẫn còn đang ở giai đoạn ‘sơ khai’ - còn rất thiếu các giải pháp công nghệ, các thiết bị và công trình đáp ứng đòi hỏi từ thực tiễn đời sống, thì việc nghiên cứu đưa ra các giải pháp làm sạch nước thải tại chỗ bằng các công nghệ vừa đơn giản, vừa có chi phí xây dựng và vận hành thấp là một hướng giải quyết hợp lý, khả thi và rất cần thiết.
Nguồn: Báo dientuxaydung.